Президент Владимир Зеленский биринчи жолу АКШ, Европа, Украина жана Орусиянын ортосундагы 20 пункттан турган документтин версиясын сунуштап, аны «согушту токтотуунун негизги документи» деп атады. Мамлекет башчысы бул тууралуу журналисттер менен жолугушууда билдирди7
Президенттин айтымында, Киев талкууланып жаткан позицияларга орус тараптан жооп күтүп жатат. «Анан биз кийинки кадамдарыбызды жана ар кандай чечимдерди кабыл алуунун мүмкүн болгон мөөнөттөрүн карайбыз», — деди президент.
Зеленский ошондой эле Украина сезимтал маселелерди чечүү үчүн жетекчилик деңгээлинде АКШ менен жолугушууга даяр экенин айтты.
Документте эмне каралган?
1-пункт: Украинанын эгемендүүлүгү кайрадан ырасталат. Документте Украина эгемен мамлекет экени айтылат жана келишимге кол койгондордун баары муну өз кол тамгалары менен тастыкташат.
2-пункт: Бул документ Орусия менен Украинанын ортосундагы толук жана шартсыз агрессияга каршы келишимди билдирет. Узак мөөнөттүү тынчтыкты сактоо үчүн учкучсуз космостук мониторингди колдонуу менен байланыш линиясын көзөмөлдөө механизми, ошондой эле укук бузуулар жөнүндө эрте эскертүү механизми түзүлөт.
3-пункт: Украина ишенимдүү коопсуздук кепилдиктерин алат.
4-пункт: Тынчтык мезгилинде Украинанын Куралдуу күчтөрүнүн саны 800 000 бойдон калат.
5-пункт: АКШ, НАТО жана Европанын кол койгон мамлекеттери Украинага 5-беренени чагылдырган коопсуздук кепилдиктерин беришет.
Эгерде Орусия Украинага басып кирсе, координацияланган аскердик жооптон тышкары, Орусияга каршы бардык глобалдык санкциялар кайрадан киргизилет.
Эгерде Украина Орусияга басып кирсе же Орусиянын аймагына ок чыгарбаса Эгерде провокация болсо, коопсуздук кепилдиктери жараксыз деп эсептелет. Эгерде Орусия Украинага ок чыгарса, коопсуздук кепилдиктери күчүнө кирет.
АКШ коопсуздук кепилдиктери үчүн компенсация алат. Зеленскийдин айтымында, бул пункт азыр алынып салынган: «Биз мунун эмнени билдирерин жөн гана түшүнбөй жатабыз жана бул маселени көтөрүп жатабыз».
Бул келишим боюнча эки тараптуу коопсуздук кепилдиктери алынып салынган эмес. «Биз 30 өлкө менен түзгөн эки тараптуу келишимдерибиздин мүмкүнчүлүктөрү жөнүндө сөз кылып жатабыз жана биз мындай мүмкүнчүлүктөрдү сактап калгыбыз келет. «Булар — «Күчтүүлөрдүн коалициясынын» 30 өлкөсү, анын ичинде Европа, Канада жана Япония — коопсуздукту камсыз кылууда бизди тигил же бул жол менен колдоого даяр», — деп тактады Зеленский. 6-пункт: Орусия Европага жана Украинага карата агрессияга каршы саясатын бардык зарыл мыйзамдарда жана зарыл ратификациялык документтерде, анын ичинде Мамлекеттик Думадагы көпчүлүк добуш менен ратификациялоодо (АКШнын сунушу) бекитет.
7-пункт: Украина белгилүү бир, конкреттүү убакта Европа Биримдигинин мүчөсү болот жана Украина ошондой эле Европа рыногуна кыска мөөнөттүү артыкчылыктуу мүмкүнчүлүк алат. Бирок, Украинанын Европа Биримдигине кошулуусунун так даталары учурда АКШ менен Украинанын ортосундагы эки тараптуу талкуулардын предмети болуп саналат, бирок Европанын ырастоосу жок.
8-пункт: Украина үчүн глобалдык өнүктүрүүнүн күчтүү пакети бекитилди (инвестиция жана келечектеги гүлдөп-өнүгүү боюнча өзүнчө келишимде аныкталат). Тактап айтканда, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:
Жогорку өнүгүп жаткан тармактарга (технология, маалымат борборлору, жасалма интеллект) инвестиция салуу үчүн Украинанын өнүктүрүү фондун түзүү.
Америка Кошмо Штаттары жана америкалык компаниялар Украина менен кызматташып, Украинанын газ инфраструктурасын калыбына келтирүүгө, өнүктүрүүгө, модернизациялоого жана иштетүүгө биргелешип инвестиция салышат.
Шаарларды жана турак жай аймактарын калыбына келтирүү, реконструкциялоо жана модернизациялоо максатында согуштан жабыркаган аймактарды реконструкциялоо боюнча биргелешкен аракеттер көрүлөт.
Инфраструктураны өнүктүрүү.
Тоо-кен казып алуу жана жаратылыш ресурстарын казып алуу.
Дүйнөлүк банк бул аракеттерди тездетүү үчүн каржылоону камсыз кылуу үчүн атайын каржылоо пакетин даярдайт.
Стратегиялык калыбына келтирүү планын ишке ашырууну уюштуруу жана келечектеги гүлдөп-өнүгүү үчүн мүмкүнчүлүктөрдү максималдуу түрдө жогорулатуу максатында, алдыңкы дүйнөлүк каржы лидерин гүлдөп-өнүгүү администратору кылып дайындоону камтыган жогорку деңгээлдеги жумушчу топ түзүлөт.
9-пункт: Украинанын экономикасын калыбына келтирүү, жабыркаган аймактарды жана аймактарды калыбына келтирүү жана гуманитардык маселелерди чечүү үчүн бир нече фонддор түзүлөт. Максат — Украинанын толук потенциалын ишке ашырууга жардам берүү үчүн акциялар, гранттар, карыздар жана жеке сектордун салымдары аркылуу 800 миллиард доллар тартуу.
АКШ жана Европа өлкөлөрү Украинага ачык жана натыйжалуу инвестиция салуу үчүн 200 миллиард долларлык акциялар жана гранттар фондун түзүшөт.
Украинанын согуштан кийинки калыбына келтирүүсү үчүн капиталдык салымдардын жана башка финансылык инструменттердин кеңири чөйрөсү колдонулат. Дүйнөлүк калыбына келтирүү институттары бул аракеттерди күчөтүү жана жеңилдетүү үчүн механизмдерди колдонушат.
Украина чет элдик түз инвестицияларды тартуу үчүн эң мыкты эл аралык стандарттарды киргизип жатат.
Украина зыяндын ордун толтуруу укугун өзүнө калтырат.
10-пункт: Бул келишим түзүлгөндөн кийин, Украина АКШ менен эркин соода келишимин түзүү процессин тездетет. АКШ эркин соода аймагында украиндер жана орусиялыктар үчүн тең укуктуулукту талап кылат.
11-пункт: Украина Ядролук куралды жайылтпоо жөнүндөгү келишимге ылайык, ядролук эмес мамлекет бойдон кала берерин ырастайт.
12-пункт: Запорожье атомдук электр станциясын үч өлкө — Украина, АКШ жана Россия биргелешип иштетет. Америка Кошмо Штаттары бул биргелешкен ишкананын негизги менеджери катары америкалыктар кызмат кыла тургандай кылып, көзөмөлдү тең бөлүштүрүүнү сунуштайт. Украинанын сунушу башкача: Запорожье электр станциясы АКШ менен Украинанын ортосундагы 50/50 биргелешкен ишкана болот. Бирок, өндүрүлгөн электр энергиясынын 50% Украинага, ал эми калган 50% АКШга бөлүнөт, ал эми АКШ өз бөлүштүрүүсүн өз алдынча аныктайт.
13-пункт: Эки өлкө тең мектептерде жана коомдо ар кандай маданияттарды түшүнүүгө жана толеранттуулукка үндөгөн, расизмди жана бейкалыс пикирди жок кылган билим берүү программаларын ишке ашырууга милдеттенишет. Украина диний толеранттуулук жана азчылык тилдерин коргоо боюнча Европа Биримдигинин эрежелерин ишке ашырат.
14-пункт: Аймактык бөлүнүү.
Бул келишим күчүнө кириши үчүн Россия Федерациясы өз аскерлерин Днепропетровск, Николаев, Сумы жана Харьков облустарынан чыгарып кетет.
А варианты: Донецк, Луганск, Запорожье жана Херсон облустарында бул келишимдин датасына карата аскерлерди жайгаштыруу линиясы иш жүзүндө таанылган байланыш линиясы болуп саналат. Согуштук аракеттерди токтотуу үчүн зарыл болгон күчтөрдү жайгаштырууну аныктоо, ошондой эле келечектеги атайын экономикалык зоналардын параметрлерин аныктоо үчүн жумушчу топ чогулат. В варианты: Донбасста потенциалдуу эркин экономикалык зона талкууланууда. Украина аны бекитүү үчүн өзүнүн көзөмөлүндөгү аймактарда референдум өткөрүүгө даяр. Бирок, добуш берүү келишимдин толугу менен, ЭЭЗ жөнүндөгү жобо боюнча гана эмес, болот. Эгерде чечим кабыл алынса, Украина, АКШ жана Россиянын ортосунда атайын экономикалык аймактын статусун аныктоочу өзүнчө келишим түзүлөт.
15-пункт: Келечектеги аймактык макулдашуулар боюнча макулдашылгандан кийин, Россия Федерациясы да, Украина да бул келишимдерди күч менен өзгөртпөөгө милдеттенишет.
16-пункт: Россия Украинанын Днепр дарыясын жана Кара деңизди коммерциялык ишмердүүлүк үчүн пайдалануусуна тоскоолдук кылбайт. Кеме жүрүү жана транспорт эркиндигин камтыган өзүнчө деңиз келишими жана кирүү келишими түзүлөт. Кинберндин түкүрүгү демилитаризацияланат.
17-пункт: Чечилбеген маселелерди чечүү үчүн гуманитардык комитет түзүлөт.
2014-жылдан бери орус системасы тарабынан соттолгондорду кошо алганда, бардык согуш туткундары «баары үчүн» негизинде алмашылат;
Бардык жай тургундар — кармалгандар жана барымтага алынгандар — кайтарылат;
Согуштун курмандыктарынын көйгөйлөрүн жана азап-тозокторун чечүү үчүн чаралар көрүлөт.
18-пункт: Украина келишимге кол коюлгандан кийин мүмкүн болушунча тезирээк шайлоо өткөрүшү керек. Биринчиден, президенттик шайлоо: Рада согуштук абалга байланыштуу чектөөлөр алынып салынганга чейин аларды өткөрүү механизмин иштеп чыгып, добуш бериши керек. Андан кийин парламенттик жана жергиликтүү шайлоолор.
19-пункт: Бул келишим юридикалык жактан милдеттүү болот. Анын аткарылышын президент Трамп жетектеген Тынчтык кеңеши көзөмөлдөйт жана кепилдейт. Украина, Европа, НАТО, Орусия жана Америка Кошмо Штаттары бул механизмдин бир бөлүгү болот. Бузууларга санкциялар каралат.
20-пункт: Бардык тараптар бул келишимге макул болгондон кийин, толук ок атышууну токтотуу дароо күчүнө кирет.