Газа – Хан Юнустун жанындагы БУУнун UNRWA мектебинде, убактылуу тигилген чатырдын ичинде 26 жаштагы палестиналык эне Вуроод Асфур үйдүн жылуулугун кайрадан жаратууга аракет кылууда. Израилдин 15 айга созулган курчоосу учурунда баш калкалоочу жайга айланган бул мектеп, Израиль менен ХАМАСтын ортосундагы 42 күндүк ок атышпоо келишими учурунда бошой түшкөн эле.
Эми болсо, Израилдин аскерлери палестиналыктарды күч менен көчүрүү буйругун бергенден кийин, баш калкалоочу жай кайрадан толуп, чыгыш Хан Юнустан жана түндүк Бейт Ханундан корккон үй-бүлөлөрдү кабыл алууда.
Асфурдун күйөөсү Ахмед, Абасан шаарындагы акыркы көчүрүүдө сактап калган эски чатырды тез арада орнотуп, андан соң тамак-аш жана суу издеп кеткен. Ал эми Асфур чатырдын топурак полун шыпырып, калган аз буюмдарын иретке келтирүүдө. Көз жашы анын көзүн тунартып, 2023-жылдын декабрынан бери сегизинчи жолу көчүрүлүп жатканын ойлоп, жүрөгү ооруйт.
Январдагы ок атышпоо келишими убактылуу тынчтык алып келип, анын үй-бүлөсүнө үмүт берген эле. Бирок Израилдин кайрадан бомбалоону башташы бул үмүттү талкалады.
“Мен балдарыма Айтта кубаныч тартуулагым келген, балким жаңы кийим же таттуулар алып бермекмин,” – дейт ал үч жаштагы кызы Сана менен эки жаштагы кызы Амирди кучактап. “Бирок Израиль бизден үйүбүздү, коопсуздугубузду, эми болсо майрамдык кубанычыбызды да тартып алды.”
Анын үч уулу – сегиз жаштагы Адам, жети жаштагы Абдулла жана алты жаштагы Хасан – атасы менен бирге нан бышыруучу жайлар менен суу станцияларындагы узун кезектерде турушат. “Башка жерлердеги балдар оюн ойноп, майрамдап жатканда, менин балдарым тамак-аш менен суу үчүн кезекте турушат,” – дейт ал ачуу менен. “Биз ар бир майрамдан, Рамазан айынан да ажырадык. Согуш токтоп калат деп ойлогонбуз, бирок азыр биз балдарыбызды тирүү сактап калуу үчүн күрөшүп жатабыз.”
ХАМАС менен Израилдин ок атышпоонун экинчи фазасына өтүү боюнча сүйлөшүүлөрү ушул айдын башында токтоп калган. Израиль октябрь 2023-жылдан бери барымтада кармалып турган адамдарды шартсыз кайтарууну талап кылууда. Ал эми Газанын тургундары үчүн бул сүйлөшүүлөрдүн үзгүлтүккө учурашы кайрадан күчөгөн бомбалоолор менен коштолууда.
Согуш уланууда, карапайым калк жапа чегип жатат
Израилдин согуштук учактары жана артиллериясы шейшемби күнү таң эрте ок атышпоо келишимин бузгандан бери Газаны тынымсыз аткылап жатат. Жергиликтүү саламаттыкты сактоо органдарынын маалыматы боюнча, 450дөн ашуун палестиналык, анын ичинде 73 бала жана аял каза тапты. Жүздөгөн адамдар жаракат алышты.
Согуш күнүмдүк жашоону кыйратты. Ок атышпоо учурунда убактылуу ачылган базарлар жана дүкөндөр кайрадан бош калды. Кадимки жашоого кайтуу үмүтү түтүн жана урандылардын арасында жоголду.
Жакын жерде, 52 жаштагы Амал Ахмед небереси Мухаммедди бомбалоодон аман калган буюмдардын үстүндө сооротуп отурат. Анын үй-бүлөсү коопсуздук издеп, чыгыш Хан Юнустагы урандылардын жанында чогуу болууга аракет кылууда. “Биз жашообузду кайрадан курабыз деп ойлогонбуз,” – дейт ал. “Айт майрамына печенье бышырууга даярданган элек, жөн гана кадимкидей жашоону сезүү үчүн. Бирок Израилдин согушу бул үмүттү да жок кылды.”
Анын алты баласы жана жети небереси ар кайсы жакка чачырап кеткен. Уулу Мухаммед бир нече ай мурун Израилдин аба соккусунда каза болгон баласын жоктоп, эми кош бойлуу жубайынын белгисиз келечегинен коркуп жатат. Амалдын эң кичүү балдары – 22 жаштагы Несма, 19 жаштагы Махмуд жана 15 жаштагы Моатаз анын жанында, тагдырлары эмне болооорун билбестен жашап жатышат.
“Жолдошум, жумушсуз болсо да, балдарга майрамга кичинекей белек алып берүү үчүн карыз алган,” – дейт ал. “Эми болсо, биздин негизги максатыбыз – бул геноцидден аман калуу.”
Ал башын чайкап, ачууланып: “Биз түбөлүк азапта жашоого тагдырланганбызбы? Биздин балдарыбыз дагы мусулман дүйнөсүндөгү башка балдардай кубанычка татыктуу эмеспи? Израиль бизди же өлтүрүүнү, же сүрүп чыгарууну каалайт.”
Экономикалык кыйроо, гуманитардык кризис
Согуш Газанын буга чейин эле алсыз экономикасын кыйратты. Айт майрамына даярданган соодагерлер эми дүкөндөрүнүн бош калганын көрүп турушат. Тамак-аштын баасы акыркы жумада төмөндөгөн болсо, эми кайрадан көтөрүлүп, азык-түлүк жетишсиздиги күчөп жатат.
Хан Юнустагы Жала көчөсүндө, Айт майрамына кийим сатып алууга келген адамдар менен толгон дүкөндөрдүн ордуна, азыр таптакыр башка көрүнүш. 32 жаштагы дүкөн ээси Насар ал-Масри эки күн мурун кардарларга толгон дүкөнүндө эми эч ким жок экенин айтат. “Аба соккулары кайра башталганда, адамдар соода кылууну токтотушту,” – дейт ал. “Алар абал мындан да начарлай турганын билишет.”
Израиль чабуулдарды кайра баштаганга чейин эле блокаданы күчөтүп, 2-марттан бери Газанын чек араларын жаап, негизги керектөөлөрдү жеткирүүнү токтоткон. Ун жетишсиздигинен наабайканалар жабылып, оорукана иштебей калган, күнүмдүк жашоо тирешүүгө айланган.
Газадагы саясий илимдер профессору доктор Мууаффак ал-Кафарна чабуулдар бир нече жумага созулуп, андан да көп өлүмгө алып келиши мүмкүн деп эскертет. “Израилдин максаты – Газаны жашоого мүмкүн болбой турган абалга жеткирүү,” – дейт ал. “Бул согуш ХАМАСка гана каршы эмес – бул палестиналыктардын чыдамкайлыгын талкалоо, аларды үмүтсүздүккө түртүү жана көчүп кетүүгө мажбурлоо.”
Массалык көчүрүү коркунучу көптөн бери айтылып келген. “Этникалык тазалоо Израилдин колониялык стратегиясынын бир бөлүгү болуп келген,” – деп кошумчалайт ал. “Түздөн-түз сүрүп чыгаруу же жашоону чыдагыс кылуу аркылуу, максат – палестиналыктардын бар болушун жок кылуу.”
АКШнын президенти Дональд Трамп Газанын бүт калкын күч менен көчүрүү боюнча мурдагы планын жокко чыгарганы менен, зордук-зомбулуктун күчөшү газалыктар үчүн ошол эле максатты көздөп жаткандай сезилет.
“Израиль бул согушту токтотууга же Газадан чыгууга кепилдик берген эч кандай келишимди кабыл албай жатат,” – дейт ал-Кафарна. “Анын ордуна, палестиналыктарды тизе бүктүрүү үчүн күч колдонуп жатат.”
Асфур жана Ахмед сыяктуу көчүрүлгөн үй-бүлөлөр үчүн саясий талкуулар алыстагы түшүнүксүз нерсе. Алардын күнүмдүк күрөшү – аман калуу, алардын тилеги – токтобогон азаптын аякташы.
“Бул качан бүтөрүн билбейбиз,” – дейт Асфур кыздарын бекем кучактап. “Бирок биз билген нерсе – Газа кансырап жатат, ал эми дүйнө болсо унчукпай карап турат.”